ĐI XEM…HOẠT NÁO CỒNG CHIÊNG
Người trưởng nhóm tự xưng là nghệ nhân cầm micro hú hét một điệu kỳ bí gọi thần linh, sáu chàng trai ôm chiêng đấm bập bùng vô hồn trong sự nhốn nháo, hỗn loạn của hàng trăm du khách đến từ phương xa. Không gian văn hóa cồng chiêng Tây Nguyên – Kiệt tác truyền khẩu và di sản phi vật thể của nhân loại do UNESCO công nhận, được thu nhỏ, nhìn gần trong một sự huyên náo bất tận. Mỗi ngày có hàng trăm du khách tìm về vùng núi huyền thoại Langbiang để “xem chiêng” trong những đêm dài và mỗi ngày kiệt tác phi vật thể lại thêm một lần phôi pha.
* Những đêm hoạt náo bất tận.
Theo chân một đoàn du khách hơn 300 người đến từ tỉnh Sóc Trăng, chúng tôi tìm đến nhóm cồng chiêng Langbiang do Kră Jăn Tẹ làm chủ ở khu phố Bon Đưng (thị trấn Lạc Dương). Ngay sát dưới chân núi Langbiang huyền thoại, đêm thị trấn miền rừng không còn huyền hoặc tình sử mà huyên náo bao trùm. Ba chàng trai của nhóm này trong trang phục ẩm ương, trên áo khoác thời trang, dưới đóng khố ôm chiêng gõ bập bùng đón khách.
Nhóm Langbiang hiện được xem là nhóm cồng chiêng đông khách nhất vùng thị trấn này, hai sân khấu bê tông của gia đình Kră Jăn Tẹ có thể đón từ 600 – 700 khách du lịch mỗi đêm. Chủ nhóm cho biết, có tháng chỉ riêng rượu cần đã tiêu thụ hết…gần 1.000 chóe! Sự chuyên nghiệp trong kinh doanh là điều nổi bật nhất trong các nhóm cồng chiêng vùng Lạc Dương. Mùa du lịch cao điểm, mỗi nhóm có thể có lợi nhuận lên đến 60 – 70 triệu đồng mỗi tháng. Cái giá của văn hóa bản sắc, của di sản nhân loại thật vô chừng.
Hàng trăm con người háo hức với văn hóa cồng chiêng vỡ òa trong những tràng cười khi chủ nhân cầm micro làm điệu bộ hú hét những câu bí ẩn “gọi thần linh” được phóng to hết cỡ bằng công suất của 6 chiếc loa công suất lớn. Sau lưng chúng tôi, bốn du khách ngoại quốc mở tròn mắt ngạc nhiên không hiểu đám đông trước mặt họ đang diễn trò gì! Tiếng cồng chiêng trầm hùng trong tiếng reo hò của cộng đồng khi những chàng trai đâm trâu để hiến tế thần linh ngày bỏ mả; thổn thức trong lễ cầu sức khỏe; da diết ước mong trong ngày lễ phát rẫy trỉa lúa; phấn khởi, mừng vui trong ngày lễ mừng lúa mới ở các buôn làng Tây Nguyên được nén lại trong một không gian hỗn tạp và nhố nhăng chưa từng thấy. Những nhà nghiên cứu văn hóa tâm huyết với cồng chiêng Tây Nguyên; những người đã bỏ không biết bao nhiêu công sức sưu tầm, nghiên cứu, thuyết trình để UNESCO công nhận Không gian văn hóa cồng chiêng Tây Nguyên là 1 trong 43 di sản của 46 quốc gia trong ngày 25/11/2005 chắc hẳn sẽ đau lòng trước những hình ảnh biến tướng ở vùng Lạc Dương hôm nay.
* Nhố nhăng và phản cảm!
Đêm hoạt náo lên đến đỉnh điểm khi “nghệ nhân” Kră Jăn Tẹ “sáng kiến” trò chơi “dành ghế có thưởng” thu hút hàng trăm người đứng lên vây quanh đống lửa giữa tiếng chiêng lọt thỏm, loãng ra tội nghiệp. Những sơn nữ mặc thổ cẩm được “đạo diễn” chỉ đạo cặp đôi với những chàng du khách người Kinh và ngược lại, các “kiều nữ” miền xuôi lại đóng cặp dành ghế với các “Đam Săn đóng khố hiện đại”. Tiếng chiêng. Lại tiếng chiêng tội nghiệp vang lên vô hồn để bắt đầu trò chơi. Kết thúc trò diễn hoạt náo này, hai cặp thắng nhất, nhì lại được các chàng trai buôn làng “đấm chiêng” cổ vũ cõng nhau chạy 8 vòng quanh đống lửa và…hôn nhau trước hàng trăm cặp mắt xa lạ. Păng Tin Phi Ni – sơn nữ đạt giải nhất trò dành ghế, mặt toát mồ hôi rướn chân hôn liên tục lên cổ một chàng du khách sau khi đã cõng người đàn ông này chạy 3 vòng. Tội nghiệp sơn nữ! Nếu đêm nào cũng thắng cuộc thì chẳng biết cô còn đủ sức mà hôn du khách hay không?!
Tiếng cồng chiêng luôn đem đến một cảm xúc rạo rực khó tả trong mỗi con người từ hàng nghìn năm trước đã được mang ra làm nền cho những trò lố lăng khi một chàng “đực rựa” đóng giả sơn nữ mang kính đen lao ra bên đống lửa! Chúng tôi chết lặng và những điệu chiêng lạc lõng hình như cũng không đủ sức thoát khỏi mớ âm thanh hỗn tạp để vọng theo triền núi. Những du khách ngoại quốc phía sau lặng lẽ rời đi.
Dịch vụ kinh doanh văn hóa cồng chiêng vùng thị trấn Lạc Dương “ăn theo” tour du lịch tham quan đỉnh núi Langbiang mấy năm gần đây nở rộ. Thị trấn chỉ kéo dài chưa tới 2 km này hiện có tới 10 nhóm cồng chiêng thương mại. Có cả những người Kinh vào đây bỏ vốn