Ký sự:
THÀNH ĐẤT, BÁU VẬT VÀ HUYỀN THOẠI VỀ
ÔNG VUA THIẾU NIÊN

Tôi bay hơn nghìn cây số từ miền Nam về Hà Tĩnh tìm đất Phú Gia trong tâm thức kỳ lạ không giải thích được, suy nghĩ phân thân và ngập tràn vọng niệm. Trong mình có cái háo hức khám phá một miền sơn cước nghĩa tình; có cái hoài niệm của kẻ hậu sinh đi tìm dấu tích bậc tiền nhân và có cả nỗi buồn thấp thoáng khi tìm về một miền phế tích hơn trăm năm đang chật vật sống lại trong những nỗ lực của hậu thế.
* Những chuyện lạ ở đất Phú Gia
Bảy giờ tối dừng chân ở ngã ba thành phố Hà Tĩnh, hai bàn tay đi xe không đeo găng đã buốt cứng, ông chủ quán cơm bụi lắc đầu khi tôi hỏi đường về Phú Gia – Hương Khê: “Còn 40 cây số, đường đèo, vắng dân, nguy hiểm lắm”. Lời ông chủ quán tốt bụng lại như thôi thúc bởi cảm giác hiểm trở lại là cái mà tôi đang đi tìm. Qua cầu Khe Giao là bắt đầu hoang vắng, hơi rùng mình nhưng lại thỏa chí vô cùng. Nghe trọn vẹn tiếng gió rừng núi không hề có tạp âm động cơ và thỏa mãn vô chừng khi liên tưởng về ký ức vùng đất Hương Khê hơn một thế kỷ trước trước. Ngày vua Hàm Nghi về xây thành Sơn Phòng vào tháng 6/1885 để bắt đầu cho sự nghiệp Cần Vương khi ông mới tròn 14 tuổi chắc gió rừng ở vùng này cũng vi vút tâm linh và dữ dội lắm!
Cụ Lê Khắc Tùng, đạo chủ thứ 14 được dân làng tín nhiệm giao phó bảo quản các báu vật của vua Hàm Nghi tặng dân làng Phú Gia trước khi đức vua rời vào Rú Quạt ( Quảng Bình ) kháng chiến, dẫn tôi đứng giữa trung tâm thành Sơn Phòng khi hoàng hôn bắt đầu buông. Hơn 122 năm lịch sử đi qua, tòa thành đất rộng bốn mươi hai nghìn mét vuông chỉ còn lại dấu tích của những lũy đất cao không quá đầu người. Đất đá có lúc cũng không thể trơ gan cùng tuế nguyệt trong cõi nhân gian. Trong thành người ta đã trồng lúa và ngô từ nhiều năm trước. Hào nước sâu thuở trước chỉ còn lại là những vũng nước đọng um tùm cỏ lác. Chưa ai lý giải chính xác tại sao vua Hàm Nghi và đại thần Tôn Thất Thuyết lại chọn địa điểm này xây thành kháng chiến nhưng khí chất địa linh thì vẫn tồn tại đến hôm nay. Phóng mắt qua những lũy đất thành Sơn Phòng, hậu thế vẫn cảm nhận rõ cái dáng thế thành trong thành giữa bốn bề rừng núi biên ải. Tương truyền, khi vua Hàm Nghi và quan, quân kháng chiến về Phú Gia, người dân trong vùng đã bỏ hết công việc đồng áng cùng quan quân tập trung xây lũy đắp thành cả ngày lẫn đêm. Chỉ trong vòng một tháng, tòa thành hình chữ nhật mỗi cạnh hơn 200 mét , chân rộng 9 mét, cao 7 mét có hào nước sâu 2 mét bao quanh đã hoàn thành. Thành có bốn cửa Đông, Tây, Nam, bắc và phía trong có đầy đủ công trình phục vụ việc bố phòng. Nhưng chỉ khoảng 3 tháng sau, vua Hàm Nghi đã quyết định bỏ lại tòa thành này chỉ vì một huyền thoại.
Chuyện kể rằng, vào đêm 20/9/1885, Hàm Nghi nằm chiêm bao thấy một nữ thần báo mộng: “Bọn bạch quỷ đang bao vây. Cần định liệu ngay!”. Tỉnh dậy toát mồ hôi, vua liền vời các bô lão trong làng Phú Gia vào hỏi chuyện thì biết người báo mộng cho mình chính là nữ thần đền Trầm Lâm trong vùng. Ngay sau đó, vua đã thiết triều giao cho Tôn Thất Thuyết cùng các đại thần vào đền làm lễ tạ ơn và sắc phong nữ thần là “Đức Thánh Mẫu Trầm Lâm kiêm Lục Quốc Thanh Y anh linh diệu ngọc linh ứng thiên thần” rồi rời khỏi thành Sơn Phòng vào Rú Quạt, một vùng rừng hiểm trở thuộc huyện Tuyên Hóa, Quảng Bình tiếp tục kháng chiến. Quả nhiên, sau khi quan quân Hàm Nghi rút khỏi Sơn Phòng thì giặc Pháp kéo tới truy lùng ông. Cảm cái tình người vùng đất địa linh, trước khi lên đường, vua Hàm Nghi đã tặng cho dân làng Phú Gia một vi bố ( màn vua nằm ) bằng gấm có gắn 36 lục lạc bằng đồng, 8 bộ áo mũ triều thần, 20 cờ lộng , 1 con voi bằng đồng, 2 con voi bằng vàng, một cặp kiếm lệnh và 37 đạo sắc phong của các vua triều Nguyễn. Trong các đạo sắc này có một đạo sắc của Hàm Nghi phong cho Hầu Công Kiến Quốc nguyên Huân Dương Chính tướng quân đề Hàm Nghi nguyên niên ( Hàm Nghi năm thứ nhất, tháng 9 ngày 25 ) không có đại triện. Theo sử liệu thì đây là đạo sắc duy nhất của vua Hàm Nghi phong thần ở nước ta.
Những báu vật vua ban đã tồn tại trong lòng dân ở Phú Gia hơn 122 năm qua. Cái cách mà những